Bin-Laden og co tatt på alvor

Feisal Devji har ei spennande bok med tittelen Lanscapes of the Jihad som er eit forsøk på å ta Osama bin Laden, Ayman al-Zawahiri og co på alvor. I staden for å fokusere på dei valdelege sidene av Al-Qaida, så legg han vekt på å ta det dei seier som teologi og individuell etisk livshaldning. At Al-Qaida berre handlar om vald er ein av forståingane av islamsk fundamentalisme på som Devji er ute etter. Den genealogiske måten å forstå jihadistane på er ein annan. Denne legg til grunn at jihadistane må springe ut av ein eller annan form for islamsk tradisjon. Tvert om jihadistane bryt med tradisjonen ved at dei ikkje underkastar seg bestemte teologiske autorietar, men nettopp lagar nye læresetningar og blandar inn element frå shia-muslimsk teologi og sufisme for å forsvare martyriet.

Devjis påstand er at med Al-Qaida er islam vorte verkeleg globalisert. Jihadistane er ikkje knytt til eit bestemt territorium (sjølv om Egypt har ein spesiell plass for al-Zawahiri). Dette i motsetning til Hezbollah og Hamas som er nasjonale frigjeringsrørsler. Al-Qaida som organisasjon (dersom ein kan kalle den det i det heile) er snarare eit laust nettverk av franchise-takarar. Pakistanaren Khalid Sheikh Mohammed som organiserte 11. september åtaka, blir av amerikanske styresmakter karakterisert som ein ’terroristisk entreprenør’ og ’outsider’ i høve til Al-Qaida. Men det er bin Laden og co som finansierte operasjonen og knytte kontaktar og organiserte opplæring. Eit anna trekk ved Al-Qaida som organisasjon er at den ikkje har kontroll over noko territorium og er ikkje bunden til noko territorium heller: ”Forholdet deira til desse territoria [som dei opererer på] kan i staden bli sett som ein serie indirekte og spekulative investeringar. På same vis som spekulantar i den globale økonomien, er deltakarane i jihad dregne inn i ei verd som ser ut til å ha eit eige liv” (s. 9, mi oms.).

Dersom franchisetakarane er spekulantar i ein verdsmarknad for voldelege anslag, så er også jihadistane ein blanda gjeng som ofte kan leve fullstendig assimilert i den befolkninga som dei slår til mot. Dette gjeld både 11. september-gjengen og Madrid-bombarane. Målet deira er ikkje å frigjere ein bestemt flekk av jordskorpa og lage ein islamsk stat der, men snarare å misjonere gjennom handling. Martyriet blir såleis viktig som ein etisk ytring snarare enn som eit steg i ein konkret frigjeringsstrategi. Massemedia er viktig her både som ein måte å universalisere martyriet, men også som appell til den enkelte gjennom eit massemedium. Fleire omvendingsforteljingar skildra av jihadistar involverer TV innslag og videoar. Sidan jihad er ei personleg etisk haldning, vil gjerne valden vere eit forbigåande fenomen snarare enn å vere noko som definerer rørsla. Det individuelle ansvaret er eit brot med tradisjonell islam som gjerne legg vekt på det kollektive. Bin Laden og co har gjennomført ein 'protestantisk' revolusjon i islam.

Eit interessant fenomen er også at bin Laden og co ser at skaden frå 11. september er avgrensa i høve til den skaden som USA vil øve mot seg sjølv ved å oppheve fridomar for borgarane, auka overvaking og for å jakte på jihadistar som kanskje/kanskje ikkje skjuler seg i befolkninga. USA som stormakt kan også berre tenkje territorialt og dermed rotar dei seg fast i område som Afghanistan og Irak. Dermed opnar dei vegen for å bli utsette for åtak frå alle som vil slåss mot dei.

Boka til Devji har mange interessante sider, men det raraste er at den gjer ein deleuzo-guattarisk analyse av jihad utan å nemne verken Gilles Deleuze eller Felíx Guattari. Det interessante med Al-Qaida er at den er ein nomadisk krigsmaskin orientert mot å knuse byen/staten – i dette høve USA og deira allierte (eller Korsfararane som dei kallar dei). Som hjå Deleuze og Guattari har ikkje krigsmaskina naudsynlegvis krig som formål. Medan den nomadiske krigsmaskina er deterritorialisert og rår innan eit glatt rom, så er staten knytt til eit territorium som er stratifisert – eller stripete. Det Devji ikkje tek med er endringane i USA sjølv. Dei ny-konservative si maktovertaking betyr meir enn det vi i Europa har tendens til å få med oss. Dei har sidan Barry Goldwater sitt nederlag i 1964 vore ein konservativ motkultur – ei krigsmaskin for å omdanne verda. Med Republikanaranes sitt valkupp i 2000 kom desse folka til makta og har gjennom hendingane 11. september klart å mobilisere amerikanaranes mikro-fascisme mot alt og alle. Analogt til fascismen i Tyskland har denne krigsmaskina forma ei deterritorialisert fluktlinje for utsletting som har reterritorialisert seg i Irak og Afghanistan. At USA vil tape krigen i Irak ser rimeleg klart ut og spørsmålet er om den konservative fluktlinja blir stansa med dette nederlaget og kor mange dei kjem til å ta av dage i den prosessen. Meir enn 600 000 irakarar er truleg alt døde sidan invasjonen i 2003 i følgje ei undersøking publisert i The Lancet i fjor.