Dracula og Friedrich Kittler

Tok til å lese Dracula av Bram Stoker, som opphavleg kom ut i 1897, etter å ha funne mange referansar til denne boka i Friedrich Kittler si bok Gramophone, Film, Typewriter (opphavleg på tysk i 1986 og i engelsk utgåve i 1999 på Stanford University Press). Denne siste boka er del av leselista tilRoddey Reid's seminar på UCSD.

Det eg spurde meg om var kva ein blodtørstig vampyr har å gjere med utviklinga av mediesituasjonen som skjer frå den tida då Dracula blei skriven. Stoker skreiv boka i form av dagboksnotat - først av Jonathan Harker så Lucy Westenra, Dr. Steward og Mina Harker. Ein moderne lesar tenkjer gjerne: "Stakkars folk! Dei skreiv ned alt dei tenkte og opplevde i laupet av dagen". Men utan denne nedskrivinga, så ville det ikkje bli nokon roman. Eg trur det nettopp er dette trekket ved Dracula som interesserer Kittler, for han har ein hovudpåstand om at "Media bestemmer situasjonen vår" (s.xxxix, mi oms.) og med utviklinga av fonografen (og grammofonen), film og skrivemaskin kring 1880, så hadde mediesituasjonen endra seg. Den gamle skriftkulturen fanst ikkje meir pga. konkurransen frå lyd og biletmedier samt at skrivemaskinen smeltar saman skriveoperasjon og ferdig produkt. Sidan Gutenberg si tid var denne prosessen skild, og forfattarar og andre profesjonelle skriftførarar la mykje arbeid i å ha ei fin handskrift.

I Dracula har dette endra seg, for Jonathan Harker og Lucy Westenra skriv dagboksnotat i 'shorthand' , dvs. med forkortingar og symbol, og Dr. Seward les inn sine opplevingar og tankar på fonograf. Mina Harker skriv desse notata og fonografrullane ut på skrivemaskin. Det sentrale i historien, og det som synest å interessere Kittler, er at skrivemaskinarka blir eit samandrag av alt som har hendt. Det hjelper personane i romanen til å få ein oversikt over svært spreidde hendingar (der Dracula på ulike måtar inngår) og dermed kan dei leggje planar for korleis dei kan ta knekken på han.

Med andre ord, skrivemaskinen er ein teknologi for å lagre ting ein vil hugse. Kittlers poeng er (truleg) at skrift har vorte redusert til lagringsmedium. Det kan ikkje lenger mane fram lydar og bilete gjennom poesien når ein kan få dette fram på ein betre måte ved biletmedia (film og TV) og lyd (grammofon, radio, osb.). Media bestemmer korleis vi kan uttrykke oss. Eller som Nietzsche uttrykte seg (på skrivemaskin) "Våre skrivereiskapar arbeider også på tankane våre" (s.200 i Kittler, mi oms.). Nietzsche var tidleg ute med å skaffe seg ein av Malling Hansens skrivemaskiner pga. at han var sterkt nærsynt og plaga med migrene-anfall når han hadde skrive mykje for hand. Skrivemaskiner blei utvikla for at blinde og svaksynte skulle kunne uttrykke seg. Ein som skriv på maskin treng berre å ha kjensle for plasseringa til tastane for å kunne skrive.

Malling Hansens skrivemaskin hadde lett for å gå i stykker, så Nietzsche måtte gå over til å diktere til studiner som ville lære om filosofien hans. I denne perioden utvikla det seg eit forhold som kom til å vare gjennom det meste av det 20. hundreåret: kontordame, skrivemaskin og forfattar. Den siste dikterte det den første skulle skrive. Kontordama inngjekk som ein del av skriveteknologien, men det førte også til ein ny sjanger - kontorromansen. Med andre ord ei deterritorialisering frå kontorstolen til ei reterritorialisering i ekteskapet. Dette er ein av mange små forteljingar i Kittlers bok og det er også ein av funksjonane som tekst framleis har: Den kan brukast til å gje oss forteljingar. Kittlers bok har mange av dei, men ein kan lett forsvinne inn i dei og tru at det er det boka hans handlar om.

For Professor Van Helsing som vil forklare kvifor dei som leitar etter Dracula har ein fordel, så er skrivemaskinen ein underordna reiskap. Hovudforklaringa hans er at Dracula har ein 'barnehjerne'. Han blei fødd i middelalderen når menneska var mindre utvikla og hjernen hans har ikkje vakse til vår storleik ettersom han har vore borte frå Guds nåde så lenge. Dette er tilfelle sjølv om han har utvikla andre evner som gjer han farleg. Mina Harker er heldig som er yndig kvinne, men som også har ein hjerne som er opplært som ein manns (jf. s.323 i utgåva frå Border Classics, 2006).

Denne hjerneteorien er sjølvsagt ganske tvilsam og Stoker viser dette indirekte ved at personane i romanen må stole på nedteikningane på skrivemaskin-arka for å hjelpe seg. Dei spora som dei same opplysningane har gjort i nervebanene er ikkje tilstrekkelege for at dei skal kunne hugse godt nok. Ved hjelp av dagboksnotata til Jonathan Harker kan t.d. Van Helsing og Mina Harker finne fram til Dracula si borg i Transylvania. Dermed fungerer desse notata som eksempel på distribuert kognisjon slik det er framstilt av Edwin Hutchins: Dei er gjenstandar kring oss som vi brukar for å tenke med. Ved å dra inn notata som eit ytre minne utvidar hjernen sine kapasitetar for å løyse problem.